Taalunie Toneelschrijfprijs 2003
Net als vorig jaar is er dit seizoen een recordaantal van ruim 80 teksten ingestuurd voor de Taalunie Toneelschrijfprijs. In ieder geval in dit opzicht groeit en bloeit de Nederlandstalige toneelschrijfkunst weelderig. De inzendingen zijn in een aantal gevallen van de hand van debuterende toneelschrijvers, maar het leeuwendeel is geschreven door auteurs die hun sporen in het theater allang verdiend hebben en werken aan een oeuvre of dit inmiddels hebben opgebouwd. Een aanzienlijk deel van de teksten is voortgekomen uit een schrijfopdracht, verleend door hetzij een theatergezelschap, hetzij een producent, met de uitdrukkelijke intentie de tekst ook op de planken te brengen. Deze praktijk juichen wij uiteraard van harte toe. Een toneeltekst kan immers pas tot volle wasdom komen als hij op de scène tot leven gebracht wordt.
Na een eerste selectieronde resteerde een tiental toneelteksten waar uitgebreid over gesproken is. Uiteindelijk spitste de discussie zich toe op twee teksten. De komedie Cloaca van Maria Goos, geschreven in opdracht van en uitgebracht door Het Toneel Speelt en een van dé theaterhits van het afgelopen seizoen, getuigt van een vakmanschap dat niet vaak vertoond wordt. Het stuk over de teloorgang van een vriendschap tussen vier mannen, allemaal veertigers, is knap en spannend geconstrueerd en heeft een grote gelaagdheid en rijkdom aan intriges en wendingen. In een natuurlijke taal, mooi in zijn eenvoud, schetst Maria Goos in Cloaca niet alleen een ontluisterend beeld van het uiteenvallen van deze vriendenclub, maar maakt ze ook op schrijnende wijze voelbaar hoe de personages met het klimmen der jaren hun illusies verliezen, illusies over liefde en relaties, carrières, en vooral over het leven zelf. Ondanks deze stevige thema's bevat Cloaca een fikse hoeveelheid humor, en dan vooral de zwarte variant hierop, hoewel bij het dramatische slotakkoord het lachen je uiteindelijk vergaat. De dialogen zijn scherp en vaak geestig, de personages naar het leven getekend en herkenbaar in hun zwaktes, angsten en twijfels, en dit alles maakt Cloaca tot uitdagend materiaal om als theatermaker je tanden in te zetten.
'Er is niks gebeurd. We beginnen gewoon weer van voren af aan...', zegt de vrouw des huizes na de eerste scène, en, alsof er inderdaad niets gebeurd is, vangt de scène opnieuw aan, weliswaar in dezelfde setting, maar dit keer met een ander verloop. Moeder is jarig, en dat moet gevierd worden. Vader, Moeder, zoon Jurgen en dochter Esther zijn feestelijk gekleed en op tafel staat een overdreven grote brunch klaar. Helaas wil het maar niet gezellig worden, integendeel: binnen de kortste keren komen de onderhuidse spanningen tussen Vader en Moeder genadeloos aan de oppervlakte en ontaardt de brunch in chaos, huil-, schreeuw- en vechtpartijen.
Met de moed der wanhoop proberen de ouders de schone schijn van een gelukkig huwelijk en dito gezinnetje op te houden, maar keer op keer mislukt dit faliekant. Moeder heeft een digitale videocamera cadeau gekregen, waarmee de feestelijkheden opgenomen worden, om iedereen te kunnen laten zien hoe goed ze het samen hebben. Uiteraard strandt ook deze onderneming op hilarische wijze: met tegenzin heft iedereen nog een keer het verjaarslied aan en wordt de inmiddels zwaar gehavende brunchtafel gefatsoeneerd, om het, als ware het de zoveelste take voor een speelfilm, vooral feestelijk en gezellig op camera vast te leggen. Uiteindelijk geven de kinderen er de brui aan en vertrekken, Vader en Moeder achterlatend, die doen alsof er inderdaad niets gebeurd is.
In opdracht van het Sittardse gezelschap Het Laagland schreef Jeroen van den Berg afgelopen seizoen de wrange komedie Blowing, voor jongeren vanaf 15 jaar. Blowing schetst een genadeloos en zeer voorstelbaar portret van een middleclass gezin, van de frustraties, het onvermogen en de verbittering van de ouders, van het verdriet en de angst, maar ook de dromen van de kinderen. De tekst is geschreven vanuit het gezichtspunt van de kinderen uit het geportretteerde gezin en dat maakt Blowing zo geslaagd, aangezien dit ook precies de doelgroep is; menige jongere zal zich hierin herkennen. In stijl en vorm is Blowing net zo anarchistisch als de verwikkelingen in de huiskamer. Het zit vol mooie vondsten en is verleidelijk vlot geschreven, en hoewel de effecten vet zijn aangezet is het een toneeltekst die je bij de strot grijpt. Het is met het grootste genoegen dat we de Taalunie Toneelschrijfprijs 2003 toekennen aan Jeroen van den Berg voor zijn toneeltekst Blowing.
De jury
Dorine Cremers
Sabri Saad el Hamus
Christophe Vekeman
Steven Peters (secretaris)
Nieuwsberichten
- Kris Cuppens wint Taalunie Toneelschrijfprijs 2006
- Genomineerden Taalunie Toneelschrijfprijs 2006 bekend
- Anna Enquist, Antoine Uitdehaag en Anne Vegter winnen Taalunie Toneelschrijfprijs 2005 met Struisvogels op de Coolsingel
- Jeroen van den Berg wint Taalunie Toneelschrijfprijs
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
