Taalbeleid: voor de taal en voor de gebruiker
Het gaat goed met het Nederlands. Doordat miljoenen Nederlandstaligen er dagelijks gebruik van maken, blijft onze taal vanzelf levenskrachtig. Toch is hier en daar ook steun of sturing nodig. Daarvoor hebben we de Nederlandse Taalunie.
Het Nederlands vernieuwt zichzelf voortdurend en blijft daardoor aangepast aan de behoeften van onze tijd. Voor een groot deel gaat dat vanzelf, doordat mensen in binnen- en buitenland het Nederlands gebruiken in het dagelijkse leven, doordat er literatuur en journalistiek in wordt beoefend, doordat het Nederlands wordt geleerd op school.
Hier en daar is het nodig om de inspanningen te stroomlijnen van alle partijen die het Nederlands vitaal willen houden. Het is ook nuttig de verworvenheden van onze taal te conserveren. Dat kan door ze vast te leggen, bijvoorbeeld in een officiële geschiedenis van onze literatuur, een beschrijving van onze grammatica, een inventaris van onze woordenschat. Niet elk land waar Nederlands wordt gesproken, moet diezelfde inspanningen doen. Om een grensoverschrijdend taalbeleid mogelijk te maken is in 1980 de Nederlandse Taalunie opgericht.
De Nederlandse Taalunie is een organisatie waarin de overheid van Nederland, Vlaanderen en Suriname hun krachten bundelen in dienst van de Nederlandse taal, het taalonderwijs en de letteren. Eerst vormden alleen Nederland en Vlaanderen de Nederlandse Taalunie; sinds 2004 is Suriname geassocieerd lid. Er wordt samengewerkt met de Nederlandse Antillen en met Aruba. Samen investeren ze in de toekomst van onze taal.
De belangrijkste werkterreinen van de Taalunie zijn de taal zelf, het Nederlands in nieuwe digitale toepassingen, het onderwijs in en van het Nederlands, literatuur en leesbevordering, en de positie van het Nederlands in Europa en in de wereld.
Het beleid van de Taalunie is samen te vatten in vijf uitgangspunten:
1. De taalgebruikers maken de taal
De Nederlandse taal is van de taalgebruikers. Zij hebben het Nederlands geërfd van vorige generaties en zij dragen verantwoordelijkheid voor dat erfgoed. Door de manier waarop zij Nederlands spreken en schrijven, is een norm ontstaan en die is voortdurend in beweging. Met steun van de Nederlandse Taalunie wordt die norm beschreven in grammatica's en woordenboeken. Taaladviseurs helpen taalgebruikers die de norm willen volgen.
Alleen voor de spelling stelt de Taalunie regels op. Ook die zijn grotendeels gebaseerd op een traditie en op de oplossingen die taalgebruikers spontaan vinden als nieuwe spelproblemen opduiken. De regels gelden in Nederlandstalig België, in Nederland en in Suriname voor de overheid en voor het onderwijs, maar worden ook daarbuiten veel gehanteerd.
2. Het Nederlands past overal
Het Nederlands is niet een taal voor in en om het huis alleen. Nederlandstaligen willen hun moedertaal overal gebruiken. Bijvoorbeeld in het maatschappelijk verkeer, in de politiek en in de wetenschap. Om te leren koken of schaken en om poëzie te schrijven. Ze gaan naar school in het Nederlands, ze lezen Nederlandstalige kranten en tijdschriften en ze raadplegen het internet het liefst in hun eigen taal.
Zolang het Nederlands gangbaar is in al deze domeinen, verrijkt het zichzelf door het gebruik, want het past zich aan de veranderende wereld aan. Dat geldt in het bijzonder voor de literatuur, waar de grenzen van het Nederlands worden afgetast. Hierdoor wordt het Nederlands telkens opnieuw uitgevonden.
3. Het Nederlands klinkt in vele stemmen
"Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is", zegt een spreekwoord. Een Vlaming klinkt anders dan een Nederlander, iemand uit Suriname anders dan iemand van de Antillen. Een kantoorbediende gebruikt andere woorden dan een chirurg, een kind andere dan zijn grootouders. Een man spreekt anders dan een vrouw.
Variatie in het taalgebruik is een rijkdom. Iedere taalgebruiker legt iets van zichzelf in de manier waarop hij of zij het Nederlands gebruikt. Maar de wezenlijke kenmerken van het Nederlands van al deze mensen zijn dezelfde. Ze lezen dezelfde kranten en boeken, ze gebruiken dezelfde woordenboeken en grammatica's. En ze kunnen elkaar begrijpen, zij het soms met wat moeite en goede wil.
4. Het Nederlands tussen andere Europese talen
Om een volwaardig Europees burger te zijn, hebben we meer dan één taal nodig. De Nederlandse Taalunie onderschrijft het ideaal van een meertalig Europa met meertalige Europeanen. Daarin ligt niet alleen een economische kracht, maar ook een culturele waarde.
Tegelijk moet de Nederlandstalige stem ook duidelijk hoorbaar zijn in het meertalig concert dat Europa laat horen. Het is voor de democratie belangrijk dat de Europese overheid de burger hoort in zijn eigen taal en dat ook Europese voorschriften en documenten in het Nederlands beschikbaar blijven.
5. Het Nederlands is ons culturele huis
Taal is niet alleen een communicatiemiddel, het is ook een drager van cultuur. Taal stelt ons in staat om te leren, en wat we leren is onvermijdelijk gekleurd door de taal waarin dat gebeurt.
Via de taal hebben wij contact met tijdgenoten, maar ook met het verleden. Ons taalgebruik en zelfs onze spelling dragen sporen van vorige generaties. Door de traditie die vastgebakken zit in onze taal, horen wij vandaag nog de stem van schrijvers en sprekers uit vervlogen eeuwen. Het Nederlands is ons culturele huis, met vele kamers en met vensters naar buiten, en dat willen we bewaren voor komende generaties.
Om het taalbeleid te ontwikkelen en uit te voeren, beschikt de Nederlandse Taalunie over vier organen:
- Het beleid wordt vastgelegd door het Comité van Ministers: de Nederlandse en Vlaamse bewindslieden voor onderwijs en cultuur, aangevuld met een vertegenwoordiger van Suriname.
- De Interparlementaire Commissie, samengesteld uit Nederlandse en Vlaamse volksvertegenwoordigers, controleert het beleid.
- De Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren, bestaande uit deskundigen en prominente taalgebruikers, adviseert de beleidsvoerders.
- Het Algemeen Secretariaat, gevestigd in Den Haag, bereidt het beleid voor en zorgt voor de uitvoering.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
